Bouwregelgeving & Techniek (Bbl & NEN)
Wkb: kwaliteitsborging voor aangewezen nieuwbouw in gevolgklasse 1
Sinds 1 januari 2024 geldt het publieke stelsel van kwaliteitsborging voor aangewezen nieuwbouw in gevolgklasse 1. Het geldt niet algemeen voor renovatie of alle gebouwtypen; daarnaast bevat de Wkb privaatrechtelijke wijzigingen.
Wat houdt het in
De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, de Wkb, heeft twee verschillende kanten. Enerzijds is er een publiek stelsel waarbij een onafhankelijke kwaliteitsborger beoordeelt of aangewezen bouwwerken voldoen aan de bouwtechnische voorschriften. Anderzijds zijn regels over de positie van opdrachtgevers en de verantwoordelijkheid van aannemers aangepast.
Het publieke stelsel begint bij aangewezen nieuwbouw in gevolgklasse 1. De kwaliteitsborger werkt met een toegelaten instrument en beoordeelt risico’s, borgingsmaatregelen en uitvoering. De toets ziet niet alleen op energiezuinigheid, maar bijvoorbeeld ook op constructieve veiligheid, brandveiligheid en ventilatie. Het systeem is geen algemene verplichte bouwkundige keuring van alle bestaande panden.
Voor wie geldt het
Beleggers, particuliere verhuurders en corporaties die eenvoudige nieuwbouw laten bouwen, moeten onderzoeken of hun project onder gevolgklasse 1 en de overige voorwaarden valt. Voorbeelden zijn bepaalde grondgebonden woningen en kleinere bedrijfspanden. De precieze afbakening in het Bbl is beslissend, niet alleen de omvang of bouwsom.
Voor VvE’s geldt geen algemene plicht om voor iedere renovatie een kwaliteitsborger in te huren. Een appartementencomplex valt evenmin automatisch onder het eerste invoeringspakket. Ook een kantooreigenaar moet eerst laten bepalen of het concrete bouwwerk en gebruik binnen de wettelijke categorie passen. De privaatrechtelijke wijzigingen vragen daarnaast afzonderlijke beoordeling van de aannemingsovereenkomst.
Sinds/vanaf wanneer
De gefaseerde invoering begon op 1 januari 2024. Rijksoverheid vermeldt dat de veranderingen van het publieke stelsel naar verwachting tot en met 2028 beperkt blijven tot eenvoudige nieuwbouw. Dat is een invoeringsverwachting en geen zekerheid dat alle andere categorieën op een vaste datum volgen.
Voor verbouw bestaat op de controledatum geen basis om de algemene claim te gebruiken dat iedere renovatie onder dit publieke stelsel valt. Houd de actuele invoeringsbesluiten bij. Maak bovendien onderscheid tussen het startmoment van het publieke toezicht en de toepasselijkheid van afzonderlijke civielrechtelijke bepalingen op uw overeenkomst.
Uitzonderingen
Niet ieder eenvoudig ogend bouwwerk behoort juridisch tot gevolgklasse 1. Bijzondere functies, monumenten of specifieke technische omstandigheden kunnen tot een andere uitkomst leiden. Een verklaring van een aannemer dat het om standaardbouw gaat, is daarvoor niet voldoende.
Waar het publieke Wkb-stelsel niet geldt, kunnen andere vergunning- en toezichtprocedures gelden. Omgekeerd kan een project onder kwaliteitsborging nog steeds ruimtelijke toestemming nodig hebben. De onafhankelijke kwaliteitsborger vervangt dus niet de toets aan het omgevingsplan. Ook contractuele kwaliteitscontroles blijven mogelijk en kunnen een ander doel hebben dan de wettelijke verklaring.
Wat betekent het in de praktijk
De kwaliteitsborger moet vroeg worden betrokken. Risico’s en controlepunten moeten bekend zijn voordat kritieke onderdelen worden gebouwd of weggewerkt. Dat vraagt afspraken over toegang tot de bouwplaats, uitvoeringsbewijzen en het melden van ontwerpwijzigingen.
Er komen kosten voor kwaliteitsborging en dossieropbouw bij kijken. Die staan naast de verantwoordelijkheid van de aannemer voor deugdelijk werk. Gemeentelijke leges kunnen anders uitvallen, maar er bestaat geen landelijke garantie dat extra borgingskosten volledig worden gecompenseerd. Vraag daarom afzonderlijke prijsopgaven en vergelijk de totale projectkosten. Plan bovendien de bouwmelding en gereedmelding zorgvuldig; een ontbrekend of onvolledig dossier kan de geplande ingebruikname raken.
Wat moet je nu doen
- Laat schriftelijk vaststellen of de activiteit onder gevolgklasse 1 en het publieke stelsel valt, inclusief mogelijke uitzonderingen.
- Selecteer tijdig een onafhankelijke kwaliteitsborger die met een toegelaten instrument mag werken en leg de opdracht vast.
- Stem risicobeoordeling en borgingsplan af met ontwerpteam en aannemer en dien de vereiste bouwmelding tijdig in.
- Organiseer bewijs tijdens uitvoering: inspecties, foto’s, berekeningen, productgegevens en akkoord op belangrijke wijzigingen.
- Laat gebreken oplossen voordat de afrondende verklaring en het dossier voor het bevoegd gezag worden samengesteld.
- Controleer de gereedmelding en de voorwaarden voor ingebruikname. Bewaar daarnaast het contractuele opleverdossier en beheerinformatie voor uzelf of de toekomstige eigenaar.
Veelgemaakte fouten
Een kwaliteitsborger pas bij oplevering inschakelen is een grote fout. Dan zijn essentiële onderdelen vaak niet meer zichtbaar en kunnen bewijsproblemen ontstaan. Een verklaring is geen administratief product dat los van de uitvoering kan worden besteld.
Ook onjuist is denken dat de aannemer door de externe controle niet meer aansprakelijk is voor bouwfouten. De Wkb beoogt juist een sterkere positie voor de opdrachtgever. Verder worden het dossier voor het bevoegd gezag en het dossier voor de opdrachtgever geregeld verward. Maak voor elk document duidelijk wie het opstelt, wie het ontvangt en welk wettelijk of contractueel doel ermee wordt gediend.
Wilt u dit laten onderbouwen? Renewable Partners helpt met een officiële labelopname plannen en een verbeterplan voor uw woning.
Boek via PartnerportaalVeelgestelde vragen
Geldt de Wkb voor elke renovatie?
Nee. Het publieke stelsel geldt voorlopig voor aangewezen eenvoudige nieuwbouw in gevolgklasse 1.
Controleert de kwaliteitsborger alleen energie-eisen?
Nee. De beoordeling betreft de toepasselijke bouwtechnische voorschriften, waaronder veiligheid en gezondheid.
Is een vergunning dan nooit meer nodig?
Nee. Ruimtelijke toestemming en andere vergunningplichten moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
Blijft de aannemer verantwoordelijk?
Ja. Kwaliteitsborging neemt de verantwoordelijkheid voor deugdelijk werk niet weg.
Bronnen
- https://www.rijksoverheid.nl/themas/bouwen-en-wonen/bouwregelgeving/meer-toezicht-in-de-bouw-via-de-wet-kwaliteitsborging-voor-het-bouwen-wkb
- https://wetten.overheid.nl/BWBR0041297/2024-01-01/0
Laatst gecontroleerd op 26 oktober 2026.
Geldt dit voor uw panden?
Upload uw adressenlijst en zie per object welke regels van toepassing zijn.